Türkçe
1) Eser isimleri (kitap, dergi, ansiklopedi, sözlük, yazma eser, tez, rapor, gazete vb.) eğik yazılır.
Örnek: el-Camiü’s-Sahih, Divan-ı Hikmet, el-Müsned
2) Eser isimleri, “age.” veya “agm.” şeklinde kısaltılmaz. Bunun yerine eser başlığı yaygın kullanımına uygun olarak kısa başlık şeklinde yazılır.
Eser Adı: Telhisü’l-Edille li-Kavaidi’t-Tevhid
Eser Kısa Adı: Telhisü’l-Edille
3) Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin (tablo, heykel, beste vb.) isimlerinin her kelimesi bağlaçlar ve soru ekleri hariç büyük harfle başlar.
Örnek: Divanü Lügati’t-Türk, Kur’an-ı Kerim ve Yüce Meali, Tarihi Dönemlere Ayırmak Şart mı?
4) Kitap isimlerindeki Farsça tamlamalar değiştirilmeden yazılır.
Örnek: Tecrid-i Sarih Tercümesi, Divan-ı Hikmet
5) Kutsal kitap isimlerinin imlasında Türk Dil Kurumunun (TDK) da benimsediği üzere Farsça tamlama yazımları korunur.
Örnek: Ahd-i Cedit, Ahd-i Atik, Kitab-ı Mukaddes, Kur’an-ı Kerim
6) Türk alfabesi ile yayımlanan eserlerin kapak veya jeneriğinde müellif ve eser adı nasıl yazılı ise kaynak gösterilirken bu yazım aynen korunur. Metin içerisinde geçen eser isimlerinin yazımında DİKAB Yazım Kılavuzu kurallarına uyulur.
Örnek: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Hak Dini Kur’ân Dili, İmam Mâturîdî ve Maturidilik
7) Arap alfabesi ile yayımlanan eserler kaynak gösterilirken yazar ve eser adı, Türk alfabesi ile aşağıdaki kurallara uyularak yazılır:[1]
-
- İsimlerde harf değişikliği yapılmaz (d-t, b-p vb.): Abdülmuttalib, Ahmed bin Hanbel, Ebu Davud vb.
- Kişilerin nisbe veya lakabında yer alan elif lâm takısı (el-, er- vb.) yazılmaz: Ebu Mansur Matüridi, Fahreddin Razi vb.
- “Ebu”, “ibn” ve “ümm” ile başlayan şahıs isimleri ayrı yazılır: Ebu Bekir, Ebu Hanife, İbni Sina, İbni Rüşd, Ümmü Gülsüm, Ümmü Hani vb. Ancak bunlardan sonraki kelime elif lâm ile başlarsa birleşik isimler birleşik yazılır: Ebülkasım, Ebüssuud, Esma binti Ebu Bekir Sıddık, Fatıma binti Muhammed, İbnülarabi, İbnülcevzi, Ümmülhakem vb.
- Arapça isimlerdeki “bin” ve “binti” kelimeleri kısaltılmadan yazılır: Ali bin Ebu Talib, Ömer bin Hattab, Fatıma binti Muhammed, Ahmed bin Hanbel, Abdullah bin Mesud vb.
- Eser isimlerinde karışma ihtimali olmadıkça düzeltme işareti kullanılmaz: el-Camiü’s-Sahih, Divan, Usulü’l-Fıkıh
- Eser adlarındaki bağlaçlar küçük yazılır ve tamlamalar korunur: Kitabü’l-Erbain fi Usuli’d-Din, Kitabü’t-Tevhid, Telhisü’l-Edille
- Eser adlarının başındaki elif lâm korunur: er-Risale, el-Müsned, el-Medinetü’l-Fazıla, el-Kanun fi’t-Tıb
- Eser adlarında yer alan ayın ve hemze harflerini belirtmek için düz veya ters kesme işareti kullanılmaz: Akidetü’l-Mümin, Lisanü’l-Arab, Risaletü’l-Mebde ve’l-Mead
- Eser isimlerindeki şeddeli yazım korunur: Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu, es-Siretü’n-Nebeviyye
- Hadis kitaplarında yer alan bölüm adlarının her kelimesi büyük harfle başlar, karışma ihtimali olmayan sözcükler düzeltme işareti konulmaksızın tırnak içinde yazılır: “Kitabü’l-İman”, “Kitabü’s-Sıyam” vb.
- Sözlük maddesi özel isim değilse küçük harflerle yazılır: “abd”, “Allah”, “kdr” vb.
- Ansiklopedi maddesi büyük harfle başlanarak yazılır: “İnsan”, “Kader”, “Maarif” vb.
8) Kaynakçada eserin basım sayısı, “bs.” kısaltması kullanılmadan örneğin-8. Basım- şeklinde açık olarak yazılır. Bu bilgi kaynakçada basım tarihinden önce belirtilir. Eserin ilk baskısının “1. Basım” şeklinde belirtilmesine gerek yoktur.
Örnek: Buhari, Muhammed bin İsmail. el-Camiü’s-Sahih. nşr. Muhammed Züheyr bin Nasr. 8 Cilt. b.y.: Daru Tavki’n-Necat, 2. Basım, 1422/2001.
9) Kaynakçada künye bilgileri ayrılırken “vd.”, “ts.” gibi sonu nokta ile biten kısaltmalardan sonra ikinci bir nokta kullanılmaz.
10) İki yazar isminin arasında, öncesi ve sonrasında boşluk bırakılarak tire işareti (-) kullanılır.
Örnek: Topaloğlu – Çelebi, Kelâm Terimleri Sözlüğü, 55.
11) Yazar sayısı üç veya daha fazla ise sonnotta ilk yazarın soyadına yer verildikten sonra “ve diğerleri” anlamında “vd.” kısaltması kullanılır.
Örnek: Topaloğlu vd., İslam’da İnanç Esasları, 36.
12) Ömer Seyfettin, Ahmed Cevdet Paşa vb. ad-soyad ayrımı yapılamayan yazar adları olduğu gibi yazılır.
13) Kaynak gösterilirken sayfa numarası doğrudan belirtilir, sayfayı ifade etmek için herhangi bir kısaltma (s., ss., syf. gibi) kullanılmaz.
Örnek: Kutlu, Türklerin İslâmlaşma Sürecinde Mürcie ve Tesirleri, 56.
14) Birden fazla esere atıf yapılırken iki eserin künye bilgileri noktalı virgülle (;) ayrılır.
Örnek: Soyad, Yayın Adı, sayfa; Soyad, Yayın Adı, sayfa.
Kutlu, Türklerin İslâmlaşma Sürecinde Mürcie ve Tesirleri, 16-18; Topaloğlu vd., İslam’da İnanç Esasları, 36.
15) Aynı yazarın aynı sonnotta birden fazla çalışması peş peşe kaynak olarak belirtilecekse yazarın soyadı sadece en başa yazılarak kaynaklar belirtilir.
Örnek: Kutlu, Türklerin İslâmlaşma Sürecinde Mürcie ve Tesirleri, 56; “İlk Mürciî Metinler ve Kitâbü’l-İrcâ”, 317-331; İmam Mâturîdî ve Maturidilik, 6.
16) Bir sonnotun içinde aynı hadis kitabının farklı bölümlerine atıf yapılması durumunda her bir bölüm atfı noktalı virgülle ayrılarak belirtilir.
Örnek: Ebu Davud, “Salat”, 3; “Edeb”, 108.
17) İstifade edilen eser, genel kural olarak sonnotta ilk ve sonraki geçtiği yerde “Soyad, Eser Kısa Adı, Cilt Numarası/Sayfa Numarası.” şeklinde gösterilir. Kaynakçada ise eserin tam künye bilgisi yazılır. Her bir yayın türünün (makale, ansiklopedi maddesi vb.) sonnotta ve kaynakçada nasıl yazılacağına ilişkin örnekler “İSNAD Sonnot Kullanım Örnekleri” adlı bölümde belirtilmiştir.
| Sonnotta İlk Geçtiği Yerde Sonraki Geçtiği Yerde | Yazar Soyadı, Kitap Kısa Adı, Cilt/Sayfa Numarası. |
| Örnek | İnan, Piri Reis’in Hayatı ve Eserleri, 12. |
| Kaynakçada | Yazar Soyadı, Adı. Kitap Adı. x Cilt. Basım Yeri: Yayınevi Adı, x. Basım, Basım Yılı. |
| Örnek | İnan, Afet. Piri Reis’in Hayatı ve Eserleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2. Basım, 2018. |
| * Bu örnek “Tek Yazarlı Kitap” için verilmiştir. Diğer yazı türleri için kılavuzun ilgili başlığına müracaat edilmelidir. | |
18) Cilt numarası doğrudan belirtilir, cilt ifade etmek için “C” kısaltması kullanılmaz. Cilt ve sayfa numarası arasında eğik çizgi (/) kullanılır.
Örnek: Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 19/1 (2015), 23.
19) Cilt numarası belirtilirken Romen rakamları kullanılmaz.
Hatalı Kullanım: V/11
Doğru Kullanım: 5/11
20) Okuma metni ve şiirlerde alınmayan kısımların yerine yay ayraç içinde üç nokta kullanılır. Ayrıca şiir dizeleri italik, okuma parçaları isemetin olarak yazılır.
Örnek:
(…) Arapça “bildi, tanıdı” anlamına gelen arafe fiilinin mastarı olan marifet ve irfan “bilmek, tanımak, bilgi” mânasına gelmektedir. Maarif kelimesi de marifet kelimesinin çoğuludur. (…) Marifet kelimesi ile çoğunlukla cüzi bilgi kastedilirken ilim ile küllî bilgi kastedilmektedir. Marifet düşünerek, deneyerek, gözleyerek sonradan kazanılmış tek tek, ayrıntı ve dağınık bilgileri ifade ederken, ilim ise sistematik, genel, bilimsel nitelikte bilgileri ifade etmektedir. (…)
(Abdurrahman Aliy – Ahmet Emre Bilgili, “Maarif”, Türk Maarif Ansiklopedisi)
(…)
İnmemiştir hele Kur’ân, bunu hakkıyle bilin,
Ne mezarlıkta okunmak ne de fal bakmak için!
(…)
(Mehmet Akif Ersoy, Safahat, 530)
21) Ders kitaplarındaki gövde metinlerde ayet mealleri kalın yazı karakteri ile yazılır. Gövde metin dışında derkenar, okuma parçası, etkinlik, bilgi kutusu, ölçme değerlendirme ve sıra sizde gibi bölümlerde ayet mealleri diğer metinler gibi düz yazılır. Kalın ya da eğik yazılmaz.
Örnek:
“Muhakkak ki Allah adaleti, ihsanı, akrabaya karşı cömert olmayı emreder; hayâsızlığı, kötülüğü ve zorbalığı yasaklar. İşte Allah, aklınızı başınıza alasınız diye size böyle öğüt veriyor.”
(Nahl suresi 90. ayet)
22) Gövde metindeki hadislerin Türkçe çevirileri eğik yazı karakteri ile yazılır. Gövde metin dışında derkenar, okuma parçası, etkinlik, bilgi kutusu, ölçme değerlendirme ve sıra sizde gibi bölümlerde hadis çevirileri düz yazıyla yazılır. Kalın ya da eğik yazılmaz.
Örnek:
“Allah Teala sizden birinizin bir iş yaptığı zaman, onu sağlam ve güzel yapmasını ister.”
(Beyhaki, ‘’Şuabu’l-İman”, 4/334-335)
23) Ayet ve hadislerin orijinal metinlerinde ve çevirilerinde baştan, ortadan ve/veya sondan alınmayan bölümlerin yerine üç nokta kullanılır. Alınmayan kısım başta ise üç noktadan sonra boşluk bırakılır ve çevirilerde cümle büyük harfle başlar. Alınmayan kısım ortada ise üç noktadan sonra boşluk bırakılır ve çeviride yeni bir cümle başlamıyorsa alıntılanan kısım küçük harfle başlar. Alınmayan kısım sonda ise boşluk bırakılmadan üç nokta yazılır.
Örnek:
” وَلَتَجِدَنَّهُمْ اَحْرَصَ النَّاسِ عَلٰى حَيٰوةٍۚ وَمِنَ الَّذٖينَ اَشْرَكُوا يَوَدُّ اَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ اَلْفَ سَنَةٍۚ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهٖ مِنَ الْعَذَابِ اَنْ يُعَمَّرَۜ “…
“Yemin olsun ki onları insanların yaşamaya en düşkünü olarak bulursun, müşriklerden de çok; her biri ister ki bin sene yaşasın. Oysa çok yaşatılması hiç kimseyi azaptan kurtaramaz…”
(Bakara suresi 96. ayet)
…” رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَسٖينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَاۚ … رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهٖۚ وَاعْفُ عَنَّا۠ وَاغْفِرْ لَنَا۠ وَارْحَمْنَا۠“…
“… Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi cezalandırma! … Üstesinden gelemeyeceğimiz şeyleri boynumuza borç kılma! Bizi bağışla, ayıplarımızı ört ve bize rahmetinle muamele buyur! …”
(Bakara suresi 286. ayet)
24) Ayet ve hadis alıntılarında anlam bütünlüğünü bozacak kısaltmalar yapılmaz.
Örnek:
Hatalı Kullanım: “… namaza yaklaşmayın!”
Doğru Kullanım: “Ey iman edenler! Sarhoş iken ne söylediğinizi bilinceye kadar -bir de yolcu olmanız durumu müstesna- cünüp iken yıkanıncaya kadar namaza yaklaşmayın…”
(Nisa suresi 43. ayet)
25) Ayet ve hadis çevirisinin sadece imlasında maddi hata varsa düzeltilerek alıntılanır.
Örnek:
Hatalı Kullanım: “… Hala akıllanmıyormusunuz?”
Doğru Kullanım: “… Hâlâ akıllanmıyor musunuz?”
(Enbiya suresi 67. ayet)
26) TTKB kararı gereği ders kitabı ve eğitim araçlarında yer verilen basın veya genel ağdan (edu ve gov uzantılı adreslerden) alıntılanan içeriklerin kaynağının verilmesinde ilgili içeriklerin altında (Genel ağdan/Basından alınmıştır.) ifadesi kullanılır.[2]
| Basından/Genel Ağdan Alınan İçerik | (Genel ağdan alınmıştır.) (Basından alınmıştır.) |
| * Kaynakça bölümünde görsel kaynakçaya ve genel ağ kaynakçasına yönlendiren karekod yer almalıdır. | |
27) Yapay zekâ tarafından üretilen metin, video, görsel vb. çoklu ortam unsurlarına yönelik “Yapay zekâ tarafından üretilmiştir.” ibaresine ilgili kaynakçasında yer verilir.[3]
| Görsel-Yapay Zekâ Tarafından Üretilen | |
| Görselin Geçtiği Yerde | Görsel Ünite Numarası. Görsel Numarası: Görsel Açıklaması |
| Örnek | Görsel 3.2: Hz. Ebu Bekir, zorlu hicret yolunda dostunu yalnız bırakmamıştır. |
| Kaynakçada | Görsel Ünite Numarası. Görsel Numarası: … yapay zekâ modeli tarafından üretilmiştir. Erişim: Gün Ay Yıl. |
| Örnek | Görsel 3.2: ChatGPT 4.0 yapay zekâ modeli tarafından üretilmiştir. Erişim: 02 Ocak 2025. |
| Görsel-Düzenlenen | |
| Görselin Geçtiği Yerde | Görsel Ünite Numarası. Görsel Numarası: Görsel Açıklaması (… programı kullanılarak düzenlenmiştir.) (Yapay zekâ modeli ile düzenlenmiştir.) |
| Örnek | Görsel 2.4: Mekke (Temsilî) * Görsel gerçek değilse “Temsilî” ibaresi eklenir. Görsel 3.1: İstanbul’un Fethi (Temsilî) |
| Kaynakçada | Görsel Ünite Numarası. Görsel Numarası: … programı kullanılarak düzenlenmiştir. Erişim: Gün Ay Yıl. Görsel Ünite Numarası. Görsel Numarası: … yapay zekâ modeli ile düzenlenmiştir. Erişim: Gün Ay Yıl. |
| Örnek | Görsel 2.4: Adobe Photoshop programı kullanılarak düzenlenmiştir. Erişim: 02 Ocak 2025. Görsel 3.1: ChatGPT 4.0 yapay zekâ modeli ile düzenlenmiştir. Erişim: 02 Ocak 2025. |
| Görsel-Doğrudan Alınan | |
| İlk Geçtiği Yerde Sonraki Geçtiği Yerde | Görsel Ünite Numarası. Görsel Numarası: Görsel Açıklaması |
| Örnek | Görsel 2.1: Kur’an-ı Kerim |
| Kaynakçada | Görsel Ünite Numarası. Görsel Numarası: URL, Gün Ay Yıl, Saat. |
| Örnek | Görsel 2.1: https://tr.123rf.com/photo_118117163_quran-on-a-wooden-stand-in-mosque-quran-is-holy-book-religion-of-islam.html, Erişim: 02 Ocak 2025. |
| Metin-Yapay Zekâ Tarafından Üretilen | |
| İlk Geçtiği Yerde Sonraki Geçtiği Yerde | Metin (Yapay zekâ tarafından üretilmiştir.) |
| Örnek | Kelime hazinesi, bireyin düşüncelerini etkili bir şekilde ifade etmesini, okuduğunu anlamasını ve sosyal ilişkilerinde başarılı olmasını sağlayan temel bir beceridir. Geniş bir kelime hazinesi bireyin dünyayı daha kapsamlı bir şekilde algılamasına olanak tanır. (Yapay zekâ tarafından üretilmiştir.) |
| Kaynakçada | Yapay Zekâ Modelinin Adı, Sayfa, Gün Ay Yıl. |
| Örnek | ChatGPT 4.0, Sayfa 22, Erişim: 02.01.2025. |
28) Derkenar, okuma parçası, etkinlik, bilgi kutusu ve sıra sizde gibi bölümlerde bölümlerde tek yazarlı edebî eserlerden alıntı yapılmışsa müellifin ve eserin adını öğrencinin öğrenmesi hedeflenerek alıntı yapılan kaynak; parantez içinde müellif adı soyadı, eser adı ve sayfa numarası eklenerek sonnotta verildiği gibi ancak sonunda nokta kullanılmadan yazılır. Bunun dışında alanla ilgili kaynak gösteriminde ilgili eser İSNAD Sonnot Atıf Sistemi kullanılarak parantez içerisinde metnin devamına yazılır. Genel ağdan/Basından alıntı yapılmışsa alıntı yapılan metnin altına parantez içinde (Genel ağdan/Basından alınmıştır.) şeklinde sağ köşeye hizalanarak yazılır. Kaynağın tam künye bilgisi kaynakçada gösterilir.
| Derkenar/Okuma Parçası/ Etkinlik/Bilgi Kutusu/Sıra Sizde/… | (Müellif Adı Soyadı, Eser Adı, Cilt/Sayfa Numarası) |
| Kitaptan Alıntı | (…) Lâfzı muhkem yalınız, anlaşılan Kur’ân’ın: Çünkü kaydında değil, hiçbirimiz manânın: Ya açar nazmı Celîl’in, bakarız yaprağına; Yahut üfler geçeriz bir ölünün toprağına. İnmemiştir hele Kur’ân, bunu hakkıyle bilin, Ne mezarlıkta okunmak ne de fal bakmak için! (…) (Mehmet Akif Ersoy, Safahat, 530) |
29) Derkenar, okuma parçası, etkinlik, bilgi kutusu ve sıra sizde gibi bölümlerde yapılan atıflarda bk. kullanılır, alıntılarda kullanılmaz.
Alıntı: Kaynaktaki metnin bir kısmının veya tamamının birebir alınmasıdır.
Atıf: Kaynaktaki bilgiyi yazarın kendi yorumu ve ifadeleriyle vermesidir
30) Din, dinî sosyal grup ve felsefi akım adları ile alana özgü kavramlar, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Kavramları Yazım Kılavuzu’na[4] (PDF) uygun olarak yazılır.
31) Ders kitabı ve eğitim araçlarının litaratür kaynakçasına ilgili dersin öğretim programı, kaynak olarak yazılmalıdır.
Örnek: MEB, Millî Eğitim Bakanlığı. İlkokul-Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Dersi Öğretim Programı (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıf). Ankara: Talim ve Terbiye Kurulu, 2024. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1969
Örnek: MEB, Millî Eğitim Bakanlığı. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni 2025. Ankara: Talim ve Terbiye Kurulu, 2025. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1945
[1] Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (TTKB), Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Kavramları Yazım Kılavuzu (PDF: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, 2024), 2-4.
[2] Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (TTKB), Ders Kitapları ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları (pdf: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, 2024), 17.
[3] TTKB, Ders Kitapları ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları, 12.
[4] Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (TTKB), Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Kavramları Yazım Kılavuzu (PDF: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, 2024).
