25. Çeviri Yazı Alfabesi/Transkripsiyon

Osmanlıca metinlerin neşrinde çeviri yazı (transkripsiyon/transliteration) alfabesi mutlaka kullanılmalıdır. Diğer bilim alanlarında hazırlanan akademik çalışmalarda ise eser adlarının ve gerektiğinde kavramların yazımında bu alfabenin kullanılması tavsiye edilmektedir. Arapça eser adlarının yazımında İSNAD[1] UNICODE transkripsiyon alfabesi kullanılabilir. İngilizce olarak hazırlanan metinlerde ise transliteration alfabesi yaygın olarak kullanılmaktadır.[2]

İSNAD Atıf Sistemi Çeviri Yazı Alfabesi; Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük,[3] Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi[4] ve Encyclopaedia of Islam Three’den[5] istifade edilerek hazırlanmıştır.

Harfler Türkçe İngilizce Harfler Türkçe İngilizce
ء ʾ ʾ ض ḍ / ż[6]
ب b b ط
پ p p ظ
ت t t ع ʿ ʿ
ث th غ ġ gh
ج c j ف f f
چ ç ç ق q
ح ك k k
خ kh گ g g
د d d ل l l
ذ dh م m m
ر r r ن n n
ز z z ڭ ñ ñ
ژ j zh و v v/w
س s s ه h h
ش ş sh ي y y
ص ة ta a
Sesler ve Uzatmalar Sesler ve Uzatmalar
Türkçe İngilizce Türkçe İngilizce
ال el- al- | -l-[7] آ | ے â/ā[8] ā
َ e/a a يِ î/ ī ī
ِ ı/i i يِ [9]
ُ u /ü[10] u و ū ū
ے[11] ã خواجه vāce[12] khw

Türkçe latinizasyonda kelime sonu ünlülerinin harekeleri gösterilir; İngilizcede ise gösterilmez.

Türkçe metinde: Faysalü’t-tefrika | İngilizce metinde: Fayṣal al-tafriqa

Kaf ve gayın harfinden sonra gelen ünlünün kalın olarak uzatılması için hem Türkçe hem de İngilizce metinlerde düz çizgi (-) kullanılır.

Türkçe metinde: Kāsım, Gālib | İngilizce metinde: Qāsım, Ghālib.

  1. İSNAD, “İSNAD Font”, https://www.isnadsistemi.org/indirmeler
  2. İSNAD, “Transkripsiyon Alfabesi”. Ayrıca bk. “IJMES Transliteration System for Arabic, Persian, And Turkish”, https://ijmes.chass.ncsu.edu/docs/TransChart.pdf
  3. Akalın vd., “Çeviri Yazı Alfabesi”, XXXX.
  4. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Transkripsiyon İşaretleri”, https://islamansiklopedisi.org.tr/transkripsiyon_isaretleri
  5. Brill, “Transliteration table for Brill Online”, https://referenceworks.brillonline.com/pages/
    help/transliteration-islam
  6. TDK Türkçe Sözlük’te dâd harfinin çeviri yazı alfabesine göre yazımında “ḍ” ve “ż” şeklinde iki ayrı harf kullanılmaz sadece “ż” harfi tercih edilir. Örnek: Kadı (Ḳāżī). bk. Akalın vd., “Çeviri Yazı Alfabesi”, XXXX.
  7. Ör. wa-l-kitāb.
  8. TDK Türkçe Sözlük’te Doğu dillerinden alınan sözlerin çeviri yazı alfabesine göre yazımında “â” ve “ā” şeklinde iki ayrı uzatma işareti kullanılmaz; tüm sözcüklerde üstte düz çizgi işareti kullanılır. Ör. Ḫudā. bk. Akalın vd., “Çeviri Yazı Alfabesi”, XXXX.
  9. İnce harften sonra gelen med harfi olan yâ için “” harfi kullanılabilir (Kebr= كبير).
  10. TDK Türkçe Sözlük’te çeviri yazı alfabesine göre yazımda “ü” harfi kullanılmaz sadece “u” harfi tercih edilir. bk. Akalın vd., “Çeviri Yazı Alfabesi”, XXXX.
  11. Tarih düşürülen şiirlerde ebced hesabına göre elif ve yâ harflerinin sayı değeri farklı olduğu için bu tür kullanımlarda elif-i maksure (ے) için “ã” harfi kullanılır (عصى =ʿaṣã).
  12. Farsça bazı kelimelerde yer alan vâv-ı ma‘dule harfi için “v” karakteri kullanılır (Ḫvāce = خواجه).

İlişkili Dosyalar

Bu içerik ile ilişkili dosyaları bilgisayarınıza indirebilirsiniz.

Bu içerik size yeteri kadar yardımcı oldu mu?

25. Çeviri Yazı Alfabesi/Transkripsiyon” hakkında 13 yorum var.


  1. Hocam bu harflerin kullanılışı standart mı yani küçük ve büyük harf ayrımı yok mu? Örneğin Kurtubî’nin el-Câm‘ li ahkâmi’l-Kur’ân adlı eserini verdiğimde Kur’ân kelimesinin başındaki harfi nasıl yazacağız. Teşekkürler.

  2. Merhaba, çeviriyazım da 7 ve 3 rakamlarını gördüm. 7nin hangi sese denk geldiğini anlayabildim ancak 3ün okunup okunmadığını bile anlayamadım. Açıklarsanız çok sevinirim. Teşekkürler.

    1. “Üst çizgili i”. bk. Tablo, ttps://www.isnadsistemi.org/pdf/?download=true&print=true&openfile=false&fid=1315&file=https%3A%2F%2Fwww.isnadsistemi.org%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019%2F10%2FISNAD_Atif_Sistemi_2.Edisyon_v1.6.pdf#zoom=page-fit&pagemode=bookmarks

      1. Abdullah hocam hızlı ve link ile dönüşünüz ve yukarıda gerekli düzeltmeyi yaptığınız için çok teşekkür ederim. Allah razı olsun sizden. Çalışmanız çok güzel. Sizin çalışmalaranızı esas alıyoruz.

  3. Merhaba hocam. Bu harflerin büyük hâlde olanları da yazar mısınız? Yoksa ben mi göremedim. Not: shift+f3’le büyütemiyorum

  4. Madde 8’de “.. yazımında “â” ve “ā” şeklinde iki ayrı uzatma işareti kullanılmaz; tüm sözcüklerde üstte düz çizgi işareti kullanılır.” denilmiş. Ancak diğer yandan İSNAD Atıf Sistemi 2. Edisyon’da 6. Yazar İsimlerinin Yazımı başlığı altında “Arapça ve Farsça kökenli müellif isimleri Türkçe metinde ilk geçtiği yerde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nin ilgili şahıs maddesinde yer alan madde başı esas alınarak yazılır: Fahreddin er-Râzî, İmâmü’l-Haremeyn el-Cüveynî gibi.” denilmiş. Bu iki kuraldan hangisini dikkate alacağız?

    1. Madde 8, Türk Dil Kurumu’nun kullanımı hakkında bilgi vermektedir: TDK Türkçe Sözlük’te Doğu dillerinden alınan sözlerin çeviri yazı alfabesine göre yazımında “â” ve “ā” şeklinde iki ayrı uzatma işareti kullanılmaz; tüm sözcüklerde üstte düz çizgi işareti kullanılır. Ör. Ḫudā. Bk. Akalın vd., “Çeviri Yazı Alfabesi”, XXXX.
      İSNAD Atıf Sistemi’ninde kaf ve gayın harflerinden sonra üst düz çizgili ā ī ū kullanımı, diğer harflerden sonra ise â î û yazımı tercih edilmiştir.

  5. DİA’dan alıntı: “MU‘CEMÜ MEKĀYÎSİ’l-LUGA معجم مقاييس اللغة
    İbn Fâris (ö. 395/1004) tarafından hazırlanan Arapça etimolojik sözlük.”

    burada mekayisi ile Faris in a’ları arasında fark nedir ki her birinde farklı transkripsiyon işareti kullanılmış? Kullanılm yanlış ise olması gereken nedir? Yukarıdaki madde 8’e göre her birinde üstte düz çizgi işareti kullanılmalı değil mi?

    1. İSNAD Atıf Sistemi’ninde kaf ve gayın harflerinden sonra üst düz çizgili ā ī ū kullanımı, diğer harflerden sonra ise â î û yazımı tercih edilmiştir.
      Madde 8, Türk Dil Kurumu’nun kullanımı hakkında bilgi vermektedir: TDK Türkçe Sözlük’te Doğu dillerinden alınan sözlerin çeviri yazı alfabesine göre yazımında “â” ve “ā” şeklinde iki ayrı uzatma işareti kullanılmaz; tüm sözcüklerde üstte düz çizgi işareti kullanılır. Ör. Ḫudā. Bk. Akalın vd., “Çeviri Yazı Alfabesi”, XXXX.

Bir Cevap Yazın